Lipidomik, belirli bir biyolojik sistemdeki bilinen ve bilinmeyen lipidlerin saptanmasına ve bağıl miktar tayinine odaklanan, keşif odaklı bir araştırma yaklaşımıdır. Analitik kimya ilkeleri ile başta kütle spektrometrisi olmak üzere çeşitli teknolojik araçlara dayanan bu disiplin; hücresel lipidleri geniş ölçekte inceleyen, yeni gelişmiş bir bilim dalıdır. Lipidomik analizler, yüksek çözünürlüklü cihazlar sayesinde kan örneğindeki farklı lipid sınıflarını yüksek hassasiyetle tespit edebilmektedir.

Hedeflenmemiş lipidomik ise, yüzlerce hatta binlerce bireysel lipid türünün eş zamanlı olarak analiz edilmesine olanak tanır ki bu durum, bir bireyin genel sağlık durumunun değerlendirilmesi açısından son derece değerlidir. Kanser, diyabet, Alzheimer ve kardiyovasküler hastalıklar üzerine yapılan araştırmalarda, lipid profillerinde belirgin farklılıklar olduğu rapor edilmiştir. Bu denli kapsamlı ve ayrıntılı lipid profilleri; tıbbi risklerin belirlenmesinde, hasta tedavilerinin izlenmesinde ve optimize edilmesinde kritik rol oynamaktadır. Tüm bu süreçler, günümüzdeki "kişiselleştirilmiş tıp" (precision medicine) kavramının temel taşlarını oluşturmaktadır.

LC-MS teknolojisi, bir karışım içindeki bileşenlerin önce UHPLC (Ultra Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi) ile ayrıştırılmasına, ardından bu bileşenlerin iyonlaştırılarak kütle/yük (m/z) oranlarına göre birbirinden ayrılmasına dayanır. Lipidomik testlerimizde LC-MS/MS tabanlı Orbitrap teknolojisi kullanılmaktadır. HRAM (Yüksek Çözünürlüklü Hassas Kütle) spektrometrisindeki gelişmeler, lipid analizinin zorluklarını aşmış; eşsiz bir duyarlılık, seçicilik ve kesinlik düzeyi sunmaya başlamıştır.

• Literatür temelli protokoller ve Avanti Splash Lipidomix standartları ile lipid analizine uygun örnek hazırlığı
• Ölçümlerin Thermo Scientific Orbitrap Exploris 240 MS sistemi ile gerçekleştirilmesi
• Lipid tanımlama için LipidSearch ve Compound Discoverer yazılımlarının kullanımı
• Verilerin Compound Discoverer 3.3 yazılımı ile işlenmesi
• Analiz sonuçları yaklaşık 2 ila 3 hafta içinde teslim edilmektedir.

Örnekler Phenome Omics’e ulaştığında öncelikle bir kabul kontrolünden geçirilir ve belirlenen gereksinimleri karşılayıp karşılamadığı değerlendirilir.

Bu aşamada kriterleri karşılamayan örnekler için sizinle iletişime geçilerek olası seçenekler paylaşılır. Kabul kontrolünü geçen örnekler için bilgilendirme yapılır ve lipid ekstraksiyonu ile analiz sürecine alınır.

Laboratuvarımızda; kapsamlı lipidomik analizleri için örnek hazırlama, lipid tanımlama ve veri analizi süreçleri en son teknolojiye sahip sistemlerle yürütülmektedir. Temel hedefimiz, sadece birkaç mikrolitrelik örnek materyalinden mümkün olan en kapsamlı lipid bilgisini elde etmektir.

Hedeflenmemiş (Untargeted) Lipidomik Analizleri için Thermo Scientific Orbitrap Exploris 240 MS sistemini kullanmaktayız.

Bu ileri teknoloji sistem şu üstün özellikleri sunmaktadır:

• Olağanüstü kütle doğruluğu
• 240.000’e varan ultra yüksek çözünürlük
• Düzenli ve hassas iyon yakalama
• m/z 40’a kadar genişletilmiş düşük kütle aralığı
• Dayanıklı ve yüksek cihaz performansı
• AcquireX akıllı veri toplama teknolojisi

Bu teknolojik altyapı sayesinde, özellikle düşük bollukta bulunan bileşenler için AcquireX Deep Scan yöntemini kullanarak en nadir moleküller bile saptanabiliyor.

Kütle spektrometrisinden elde edilen lipidomik veriler, LipidSearch ve Compound Discoverer 3.3 yazılımları kullanılarak işlenir. Compound Discoverer yazılımının sunduğu gelişmiş araçlar sayesinde entegre veri tabanları ve spektral kütüphaneler ile özellik tespiti, veri sadeleştirme ve karmaşıklığın giderilmesi, bilinmeyen bileşenlerin tanımlanması, istatistiksel analizler ve metabolik ağ haritalama süreçleri başarıyla yürütmekteyiz.

Epidemiyolojik çalışmalar, plazma lipid profilleri ile sağlık ve hastalık durumları arasındaki ilişkiye dair bugüne kadar önemli bulgular ortaya koymuştur. Bununla birlikte, insan lipidomu binlerce farklı lipid türünden oluşan son derece karmaşık bir yapıya sahiptir.

Güncel lipidomik teknolojiler; geniş ölçekli epidemiyolojik araştırmalarda genetik yapı, metabolizma, beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı gibi faktörlerin lipid profilleri üzerindeki etkilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesine olanak tanır.

Bilimsel literatür, belirli lipid türlerindeki değişimlerin koroner kalp hastalıkları ve Tip 2 diyabet başta olmak üzere birçok hastalıkla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu güçlü ilişki, lipidomik analizlerin klinik ve araştırma alanlarındaki önemini her geçen gün artırmaktadır.